Ondasun publikoa enkantera

Balearretan, Valentzian, Andaluzian, Galizian... Estatuko portuetan helburu bat daukate: Espainiako itsasargiekin negozioa egitea. Beraiei berdin zaie itsasargia non dagoen edo zer nolako balio arkitektonikoa duen, begiratzen duten gauza bakarra da ea horrekin negozioa egin dezaketen.

Itsasargiez hitz egitea historiaz hitz egitea da: eraiki zen urtea, dorrearen altuera, argiaren irismena, distiraren erritmoa... Hala ere, Estatuko Portuak erakundea ez da gai horiek daukaten historia eta kultura ikusteko, izan ere, Estatuko Portuak erakundearentzat, gaur, itsasargiak, negozio on bat egiteko aukera bat baino ez dira. Bere dorreak duen altueraren metroek ez dute inporta: ez dira euroak. Bere argiaren erritmoak ez du baliorik: ez da eurotan idazten. Zerbitzuan egondako denborak ez du axola: ez dira jasotzeko euroak.

Galizia, Asturias, Kantabria, Katalunia, Balear, Valentzia, Murtzia, Kanariak eta Andaluziako jendeak, Erkidego bakoitzean, elkarte bat sor dezakegu eta gero horiek guztiak federazio batean elkartu, itsasargiak defendatzeko plataforma batean. Irabazteko aukera bakarra dago: elkartzea. Elkartzen ez bagara, elkarrekin egiten ez badugu, ez daukagu ezer egiterik gatazka honetan. Ezin da itxaron besteek bideak ireki ditzaten gero haietatik paseoan ibiltzeko: guk ireki behar ditugu. Elkarrekin lan egin behar dugu; bestela, hemendik denbora batera Espainiako itsasargi asko eta asko luxuzko jatetxe eta hotel bihurtuta ikusiko ditugu. Estatuko Portuak erakundeari errua botako diogu historiarekin, kulturarekin negozioa egin zuelako, baina denok izango gara horren erantzule, ez genuelako ezer egin hori ez gertatzeko.

Ekintza txarrak ez dira soilik egiten dituzten haien erantzukizuna; jakinaren gainean egonik, ez gertatzeko ezer egin ez duten haien erantzukizuna ere bada.

Biarrizko itsasargia

Biarrizko itsasargia 1830 eta 1834 bitartean eraiki zen eta San Martin muturreko (43º29´38´´N - 1º33´14´´W) itsaslabarraren gaineko koba batean kokatzen da.

Bere dorrea kono-enbor formakoa da, 47 metroko altuera du eta itsas gainetik 76 metrotara dago.

248 eskailera-maila igotzean, balkoitik, Landetara eta Pirinio hegoaldera dagoen ikuspegia izugarria da.

Itsasargi honek duen berezitasuna da bi kostalde desberdinen artean muga egiten duela. Alde batetik Landetako hareazko kostaldea dago eta, bestetik, Euskadiko kostaldeko harkaitzak eta harrobiak.

Itsasargia handitu eta elektrifikatu egin zen 1953an. 2009ko azaroan monumentu historiko deklaratu zen.

Argi zuria bi distirako multzoetan egiten du hamar segundoan behin, eta 26 itsas miliatara iristen da. Egungo optika 1904koa da eta lente zentrokidedun 4 panel ditu.

Gaur egun automatizatuta dago eta Baionatik gidatzen da, eta bisita daiteke.

Le phare de Biarritz a été construit entre 1830 et 1834, sur une grotte en la cime de la falaise de la Pointe de Saint Martin (43º29´38´´N - 1º33´14´´W).

Sa tour, légèrement troncoconique, a 47 mètres de hauteur et se trouve à 76 mètres au-dessus du niveau de la mer.

Quand on monte les 248 marches, la vue depuis le balcon du sud des Landes et des Pyrénées est impressionnante.

Ce phare a la particularité de marquer la frontière entre les deux côtes. D'un côté, on trouve la côte de sable des Landes, de l'autre les roches et falaises de la côte du Pays Basque.

Le phare est agrandi et electrifié en 1953. En novembre de 2009, il a été inscrit comme monument Historique.

De lumière blanche, Gp. 2D., 10sg, lui donne une portée de 26 m. L'optique actuelle date de 1904 et est de 4 panneaux de lentilles concentriques.

Automatisé et dirigé depuis Baiona, il est ouvert à la visite.

Itsasargia odolean

Gaur Marinaren historia liluragarria ezagutuko dugu. Eskerrik asko gure adiskide Iriari (@irirarara) ondorengo idatzian bere sentimendu guztia jasotzeagatik eta Marinari, bere bizipenak gurekin partekatzeagatik:

Itsasoaren soinua. Bakardadea. Naturako bakea. Asfaltoaren urruntasuna. Itsasargiak misterioz, erromantizismoz eta nostalgiaz inguraturik izan ohi dira. Itsasargi batean bizitzea izan liteke bizitza idilikoa, nobeletakoa, ametsetakoa. Nahiz eta Marinak esaten digun berarentzat beti izan dela "oso bizimodu normala". Bere genetan itsasargiak daramatzan batek esaten du: "Historia nire ama aldeko birraitonatik dator eta, gero, nire ama eta aita aldeko aitona-amonetatik" dio. Itsasargiei lotutako zuhaitz genealogiko oso bat.

23 urte zituela, Bartzelonara bizitzera joan zenean hasi zen benetan baloratzen "paradisuzko tokietan bizitzeagatik eduki zuen zorte handia, eta ez eguna nolakoa den ikusteko leihotik burua atera behar izaten den etxebizitza batean". Ordura arte estatu osoan zehar banatutako bost itsasargitan bizi izan zen. Bere ama ere Almeriako itsasargi batean hazitakoa zen eta bere aitak Kanariar eta Balearretako itsasargietan igaro zuen haurtzaroa. "Heldu izan zirenean erabaki zuten horixe zela beraiek nahi zuten bizimodua eta Madrilera joan ziren beraiek ere farozain izateko oposizioak egitera. Han ezagutu eta maitemindu ziren".

Elkarrekin hastera zihoazen bizitza berri horretan lehenengo destinoa Vigo-ko itsasadarraren erdian zegoen uharte urrun bat izan zen, itsasgoran isolatuta geratzen zena. Han bizi izan zen Marina bere lehen urteetan, gero, hiru urte zituela, Almeriako itsasargi batera joan ziren arte. "Nire gurasoek egunero 80 kilometro egiten zituzten ni haurtzaindegira eraman eta beste haurrekin egon nendin" esaten du. Izan ere, ezer baino lehen, bere gurasoek nahi izan zuten haurtzaro "normala" izan zezala.

Hiru urte beranduago Tarragonara aldatu zuten bere aita. Bi urtez bizi izan ziren herrian bertan kokatuta zegoen itsasargi batean "beraz, han farozain baten bizimodua ez zen bakardade eta isolamenduzkoa" azaltzen du. Eta bi urte beranduago hirugarren aldaketa. Oraingo honetan Mallorcara joango ziren, bere aitaren sorlekua.

"Han bizi izan nintzen inoiz egon naizen itsasargirik ikaragarrienean, Pollença-ko portuko badian, ziurtatzen du. Itsasargi isolatua, hara joateko Guardia Zibilaren kontrol bat pasa behar zen". Bere aita zer enkargatua, zonalde hartako beste itsasargiena ere bai, horien artean Formentor-eko itsasargi mitikoa "uharteko bigarren ezagunena, gaur egun jatetxea dena" gaineratzen du.

Marinak bere haurtzaroaren normaltasunaz hitz egiten duenean azpimarratzen du bere gurasoek ahal zuten guztia egin zutela bere egunerokotasuna bere adineko beste edozein haurrena bezalakoa izateko. Baina eskola eta jolasteko arratsaldeak, denbora-pasa nolabait bitxiekin partekatzen zituen: "garai hartatik maitasunez gogoratzen dudana da nire aitona eta aitarekin arrantzan orduak igarotzen nituela itsasargi inguruko arroketan, soka eta egur taulez pinuetan eginiko zabuetan kulunkatuz, makilekin jolasten, harriekin eta espazio ontzian joango banintz bezala gurpilekin jolasten, inork joaten ez zekien kala zoragarrietan igeri eginez, mendian beste aldera zegoen eta inork joaten ez zekien erromatar garaiko hondakinetatik paseatuz, maskota bezala geneukan ahuntza zainduz (hondakinetan abandonatuta aurkitu genuen eta etxera eraman genuen), leihoan eserita irakurtzen…"

Bere haurtzarotik zerbait negatiboa azpimarratzekotan etxe aldaketak izan ziren. Oraindik beste bat geratzen zen: "Gogoratzen dut nire amak, kurtso erdian, esan zidala berriz mugitu behar genuela. Negar asko egin nuen, ez soilik itsasargi hartan oso zoriontsu nintzelako eta eskolan ere integratuta sentitzen nintzelako, baizik eta itsasargiko etxe batera bizitzera gindoazelako". Hau da: kasu honetan itsasargiaren dorrea bera etxebizitzatik metro batzuetara kokatzen da, kai-mutur batean: bitartean, etxea bereizita dago eta etxe normal baten antzekoa da. Familiaren azkeneko etxe-aldaketa izan zen.

Aldaketak Marinaren integrazioa erraztu zuen. Orain, toki berezi batean bizitzeko zortea zeukan eta bide batez bere lagunengandik gertu egoteko, eta horrek erraztu zion lagunak eta bestelako jarduerak egiten distantziaren oztoporik gabe. "Han igaro dut nire bizitzaren erdia baino gehiago eta inoiz ez naiz oso desberdina sentitu eramaten nuen bizimoduagatik, justu nire gurasoak saiatu zirelako egoera ahalik eta gehien normalizatzen eta edozein haurrek bezalako bizitza izango zuen pertsona izan nendin" azpimarratzen du.

Baina egia dena da bere bizitzeko moduak bai irakatsi zizkiola balore desberdinak: Marinak onartzen du toki pribilegiatutan bizi ahal izan duela, bere aita etxean lanean eduki duela bederatzi urte bere zituen arte eta horrek asko erraztu zuela bien arteko harremana eta arreta ("orduan automatizatu ziren Balearretako itsasargi gehienak eta bulegora joaten hasi behar izan zuen" azaltzen du) eta, gainera, naturari lotuta bizitzeko zortea ere izan du. Gorabehera horiek eraman dute ezaugarri eta gaitasun batzuk garatzera, bere ustez, hiriko haur batek hain erraz garatzen ez dituenak: "orduak ematen ditut izarrei begira nire aitarekin, jolas sinbolikoa eta irudimena asko garatu nituen, irakurtzeko eta idazteko denbora asko izan dut, eguneko zein ordu den jakin dezaket zeruaren koloreagatik, badakit noiz egingo duen euria lainoen itxuragatik, arroketan erraz ibiltzen naiz, naturari errespetu osoa diot eta haren parte sentitzen naiz…"

Eta nola ez, itsasoarekiko mendekotasuna. Ez zen erabat konturatzen behar hori zeukala 23 urte zituela Bartzelonara bizitzera joan zen arte, orduan ez baitzeukan hain eskura bere egunerokotasunean. Hondartzatik egun batzuetan urruntzen bada bere aldartean eragina du, izan ere, beretzat itsasoa terapeutikoa da "nahiz gehiegizkoa eman dezakeen, pentsatzen dut niretzat daukan garrantziagatik dela".

Itsasargiei lotuta dagoen mitoa, hausnartzen du, bere gurasoek eta aitona-amonek eraman zuten bizimoduari gehiago dago lotuta. "Haiek bai bizi izan zirela erabat isolatutako tokietan eta lurrera (uharteetan bizi zirenean) edo hirira joaten ziren hilabete edo bi-hilabetean behin. Haiek bai bizi izan zirela elektrizitate eta ur edangarririk gabe 80. hamarkadara arte, eta kinkeez argia egiten zuten, arrantza egiten zuten gainsoldata bat ateratzeko eta beren seme-alaben ikasketak ordaindu ahal izateko. Haiek bai kontatzen dizkidatela inoiz nekatzen ez nauten istorioak" amaitzen du.

Marinaren bizitza beti egongo da itsasoari lotuta, kresalaren usainari, haizearen soinu eta itsasargien argiari. Ezin du saihestu, bere bi abizenak itsasargiei lotuta daude. Berak harro hitz egiten digu bere familiaz eta esaten digu bere izeba izan zela Espainiako lehen farozain emakumezkoa. "Batzuen eta besteen artean estatuko ia itsasargirik garrantzitsuenak igaro dituzte."

Sokoako itsasargia

Euskadiko itsasargiak ezagutu eta gero, beste oso interesgarri batzuk deskubrituko ditugu. Sokoako itsasargiarekin hasiko gara, Ziburu herrian kokatua (Pirinio Atlantikoak, Akitania, Frantzia).

Sokoako itsasargia (43º23´42´´N - 1º41´11´´W) 1844an eraiki eta 1970ean automatizatu zen. Dorreak oinplano karratua du, 12 metroko altuera eta itsas gainetik 37 metrotara dago. Ez da inor bizi eta ezin da bisitatu.

Itsasargi berri hau 1816ko antzinako egurrezkoaren ordezkoa da eta Ziburuko arrantzaleek eskatu zuten.

Optika, kristal tailatuan eraikita dago, 270º-ko horizontea eta 0.1875 metroko foku-distantzia du. 24 volt eta 90 watteko lanpara halogenoa dauka.

Argia zuria da, 1.2 segundoko sektore gorri distiratsuarekin eta 10 itsas miliatara iristen da.

Le phare de Sokoa (43º23'42''N - 1º41'11''W), construit en 1844 et automatisé en 1970, a une tourà base carrée. Il a 12 mètres de hauteur et se trouve à 37 mètres au-dessus du niveau de la mer. Il n'est pas habité et il n'est pas ouvert à la visite.

À la demande des pêcheurs de Ciboure, ce nouveau phare a remplacé à l'antérieur, qui avait été construit en bois en 1816.

Il a une optique en verre taillé, horizon 270º de 0.1875 m. de distance focale avec une lampe halogène de 24 V et 90 W.

Sa lumière blanche avec 1 secteur rouge, feu scintillant en 1.2 sg, a une portée de 10 milles.

Elkarrizketa Cadena SER irratian

Gure elkarteko presidenteari egindako elkarrizketa Cadena SER irratian, Hoy por Hoy Irun saioan.

Getxoko itsasargiak

Euskadiko itsasargiei amaiera emango diegu Getxori buruzko sarrera bikoitz honekin. Zehazki, esan beharra dago, lerrokatzeko baliza batekin eta ababorraren alboko marka batekin aurkitzen garela.

Arriluzeko itsasargia eta naufragoen etxea

Eraikin hau 1920an eraiki zen Ignacio Mª de Smith arkitektoaren proiektuan oinarrituta. Euskal estiloko eraikina da eta bi solairutako baserri handi baten ezaugarriak ditu. Izkina batean, itsasotik ateratzen diren arku handien gainean, sekzio zirkularreko itsasargiaren dorrea altxatzen da (43º20´370’’N - 03º00´814’’W). Zuriz margotuta dago, harrizko apaingarriak ditu eta linternaren sabaia gris metalikoa da. Egun ez dago martxan.

Etxea, salbamenduko egoitza ere deitzen zaio, naufragoei laguntzeko erabili zen eta arrantzaleen kofradia ere izan zen. Gaur egun, Itsas Gurutze Gorriaren eta Arraun Elkartearen egoitzak daude bertan.

Algortako kontradikea

Berez ez da itsasargi bat, ababorraren albokoa markatzen duen baliza baizik. Zuriz margotutako granitozko dorre biribilean dago linterna.

1904an eraiki zen, Getxoko eta Bilboko portuak babesten dituen harri-lubetaren bukaeran (43º20´500’’N - 03º01´700’’W).

Argia gorria da, distira bakarrekoa, bost segundoan behin egiten du eta 3 itsas miliatara iristen da.

Punta Galeako itsasargia

Punta Galeako itsasargia (43º22’306’’N – 03º02’122’’W) hiru gorputz errektangular eta mailakatu dituen eraikina da. Dorrea, iparraldeko fatxadari lotua, zilindrikoa da, harria bistan du eta ondoko lur zabala dominatzen du.

Aspaldi toki honetan su handiak egiten ziren portuko sarrera seinalatzeko, eta talaiariaren zaintzako tokia zen.

Lur honetan hiru itsasargik funtzionatu dute. Lehena, Antonio Etxanobey ingeniariaren proiektua, Escarpe gotorraren hondakinetan eraiki zen. Dorrea harlanduzkoa zen eta balkoi txiki bat zeukan. Horren gainean linterna oktogonal bat finkatuta zegoen. Argi zuri jarraitua egiten zuen, 1852an piztu zen lehen aldiz eta 10 miliatara iristen zen.

Bigarrenak, lehenengoa baino hobea izanik ere, arazo bat zeukan: itsasotik igotzen zen lainoak askotan estaltzen zuela. Hori dela eta, soinu bidezko seinale bat ipini zen, alegia, bost minutuz behin lehergai bat zartarazten zuten. Sistema hau garestia zen eta askotan huts egiten zuen. Itsasargi hau 1933an elektrifikatu zen. Zoritxarrez, urte horretan bertan, dorrea kokatzen zeneko lurra pitzatzen hasi zen.

Azkenekoa, aurrekotik 180 metrotara eraikia, 1950ean inauguratu zen. Fokua lur gainetik 8,5 metrotara dago eta itsas gainetik 83,5 metrotara. Gaur egun antzinako erlojuzko makinaria baten bitartez bira egiten du eta motor elektriko batez automatikoki martxan jartzen da.

Argia hiru distirako multzoetan egiten du zortzi segundoan behin, eta 27 itsas miliatara iristen da.